Skip to content
CEARS+CEARS+
  • Αρχική
  • Αποτελέσματα
  • Πρόγραμμα
    • Πρότυπα & Ωνάσεια
    • Γυμνάσιο
    • Α’ Λυκείου
    • Β’ Λυκείου
    • Γ’ Λυκείου | Προετοιμασία Πανελληνίων
    • Καλοκαιρινή Προετοιμασία
  • Πώς Λειτουργούμε
    • Το Σύστημα
    • Αξιολόγηση & Διαγωνίσματα
    • Οι Καθηγητές μας
    • Πανελλήνιες: Θέματα & Λύσεις
    • Αξιολόγηση Κατεύθυνσης
  • Blog
  • Επικοινωνία
CEARS+CEARS+
  • Αρχική
  • Αποτελέσματα
  • Πρόγραμμα
    • Πρότυπα & Ωνάσεια
    • Γυμνάσιο
    • Α’ Λυκείου
    • Β’ Λυκείου
    • Γ’ Λυκείου | Προετοιμασία Πανελληνίων
    • Καλοκαιρινή Προετοιμασία
  • Πώς Λειτουργούμε
    • Το Σύστημα
    • Αξιολόγηση & Διαγωνίσματα
    • Οι Καθηγητές μας
    • Πανελλήνιες: Θέματα & Λύσεις
    • Αξιολόγηση Κατεύθυνσης
  • Blog
  • Επικοινωνία

Εισαγωγή Θουκυδίδη & Ξενοφώντα Α’ Λυκείου: Σχεδιάγραμμα & Ερωτήσεις

  • Home
  • Ύλη & Ασκήσεις
  • Εισαγωγή Θουκυδίδη & Ξενοφώντα Α' Λυκείου: Σχεδιάγραμμα & Ερωτήσεις
Breadcrumb Abstract Shape
Breadcrumb Abstract Shape
Breadcrumb Abstract Shape
Ύλη & Ασκήσεις

Εισαγωγή Θουκυδίδη & Ξενοφώντα Α’ Λυκείου: Σχεδιάγραμμα & Ερωτήσεις

  • 12 Νοέ, 2026
  • Com 0

Τι είναι η Εισαγωγή και γιατί τη χρειάζεσαι

Στα Αρχαία Ελληνικά της Α΄ Λυκείου, η μελέτη του Θουκυδίδη και του Ξενοφώντα αποτελεί βασικό μέρος της εισαγωγής στην αρχαία ελληνική ιστοριογραφία. Μέσα από την Εισαγωγή του σχολικού βιβλίου γνωρίζεις τη ζωή και το έργο των δύο ιστορικών, τις ιδέες τους, καθώς και τα χαρακτηριστικά της συγγραφικής τους προσέγγισης.

Στο παρόν σχεδιάγραμμα θα βρεις οργανωμένες τις βασικές πληροφορίες, έναν συγκριτικό πίνακα και ερωτήσεις επανάληψης, ώστε να προετοιμαστείς πιο αποτελεσματικά για την αξιολόγηση.

Σύμφωνα με την ΥΑ 102749/Δ2/29-07-2026, από την Εισαγωγή εξετάζονται το 2026-2027:

Κεφάλαιο Εισαγωγής

Ιστορικός

Τι περιλαμβάνει

Β’

Θουκυδίδης

ζωή, έργο και ιδέες, μέθοδος, δομή και χρόνος σύνθεσης, γλώσσα και ύφος

Γ’

Ξενοφών

ζωή, έργο και ιδέες

Η διδασκαλία ξεκινά συνήθως από τον Θουκυδίδη και συνεχίζει με τον Ξενοφώντα, γιατί ο Ξενοφών μέσω του δικού του έργου είναι σαν να συνεχίζει την ιστορία εκεί που την αφήνει ο Θουκυδίδης, αφού μας περιγράφει τα γεγονότα από το 411π.Χ μέχρι το 362π.Χ.. Για τα κείμενα και τα γραμματικά δες την ύλη των Αρχαίων Α’ Λυκείου.

Το μάθημα εξετάζεται με θέματα κατά 50% από την Τράπεζα Θεμάτων και κατά 50% από τον καθηγητή. Πώς δουλεύει η Τράπεζα το εξηγούμε στον οδηγό για την Τράπεζα Θεμάτων.

Θουκυδίδης: σχεδιάγραμμα εισαγωγής

Ζωή

  • Θουκυδίδης ο Ολόρου Αλιμούσιος: γιος του Όλορου, από τον δήμο Αλιμούντα της Αττικής. Γεννήθηκε περίπου το 460 π.Χ.
  • Αριστοκρατική καταγωγή, με συγγένεια με τον Μιλτιάδη και τον Κίμωνα και διέθετε δικαίωμα εκμετάλλευσης χρυσωρυχείων στη Θράκη.
  • Είχε φιλικές σχέσεις με τον Περικλή που ήταν το πρότυπο του.
  • Βίωσε τον λοιμό της Αθήνας (430 π.Χ.) και επέζησε.
  • Το 424 π.Χ. εξελέγη στρατηγός. Δεν κατάφερε να φτάσει εγκαίρως ώστε να σώσει την Αμφίπολη, πόλη στρατηγικής σημασίας για τους Αθηναίους, από τον Σπαρτιάτη Βρασίδα και εξορίστηκε για 20 χρόνια.
  • Κατά την εξορία του είχε τη δυνατότητα να συγκεντρώσει πληροφορίες και να γνωρίσει καλύτερα τις θέσεις και των δύο αντιπάλων.

 Έργο και ιδέες

  • Έγραψε την ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου (431-404 π.Χ.), η οποία αποτελείται από 8 βιβλία. Η αφήγηση διακόπτεται το 411 π.Χ. και το έργο έμεινε ημιτελές.
  • Ερεύνησε τα βαθύτερα αίτια του πολέμου: ηγεμονική δύναμη της Αθήνας, πρόβλημα δύναμης, ο παραλογισμός του πολέμου, η πλεονεξία και η φιλοτιμία των ανθρώπων.
  • Πρότυπο ηγέτη αποτέλεσε ο Περικλής για την οξυδέρκεια του και την ευρύτερη αποδοχή του από τον αθηναϊκό λαό.
  • Υπεύθυνος πολίτης: λογική, σύνεση, ενδιαφέρον για πόλη, ανώτερο ήθος, ανθρωπιά.
  • Άρχισε να καταγράφει τον πόλεμο από την έναρξή του, επειδή πίστευε ότι θα ήταν ο σημαντικότερος πόλεμος έως τότε. Επιδίωξε το έργο του να αποτελέσει “κτῆμα ἐς αἰεί”, δηλαδή ένα διαχρονικά χρήσιμο έργο και όχι ένα πρόσκαιρο ανάγνωσμα.
  • Κεντρική ιδέα: η ανθρώπινη φύση μένει ίδια. Για αυτό ανάλογα γεγονότα θα ξανασυμβούν και η ιστορία διδάσκει.
  • Ερμηνεύει τα γεγονότα με βάση τα ανθρώπινα κίνητρα, όπως το συμφέρον, ο φόβος και η φιλοδοξία, χωρίς να αποδίδει την εξέλιξή τους σε θεϊκή παρέμβαση
  • Κινείται από το γενικό στο συγκεκριμένο.

Μέθοδος

  • Ακρίβεια και έλεγχος πηγών. Καταγράφει όσα είδε ο ίδιος ή όσα διερεύνησε με προσοχή, αξιολογώντας τις πληροφορίες που συνέλεξε.
  • Απορρίπτει το «μυθῶδες». Δεν θέλει να ευχαριστήσει τον ακροατή με ωραίες ιστορίες, αλλά να πει την αλήθεια.
  • Αιτίες και προφάσεις. Ξεχωρίζει τις φανερές αφορμές του πολέμου από την βαθύτερη αιτία («ἀληθεστάτη πρόφασις»): τον φόβο των Σπαρτιατών από τη δύναμη των Αθηναίων.
  • Λόγοι (δημηγορίες). Οι ομιλίες στο έργο δεν είναι αυτούσιες. Τις γράφει όπως πιστεύει ότι ταίριαζε στην περίσταση, κρατώντας το γενικό νόημα όσων ειπώθηκαν. Ήταν λόγοι που εκφωνούνται πριν ή κατά τη διάρκεια της μάχης με σκοπό να ακούγονται και οι 2 αντίπαλες απόψεις για το ίδιο θέμα.
  • Χρονολόγηση. Χωρίζει τα γεγονότα σε «θέρος», 8 μήνες και «χειμώνα» 4 μήνες, δηλαδή σε περιόδους μάχης και αποχής από πολεμικές επιχειρήσεις.

Δομή και χρόνος σύνθεσης

  • Η διαίρεση σε 8 βιβλία δεν είναι του Θουκυδίδη. Έγινε αργότερα, από τους αλεξανδρινούς φιλολόγους.
  • Το 1ο βιβλίο είναι εισαγωγικό. Περιλαμβάνει την «Αρχαιολογία», μια αναδρομή στην παλιά ελληνική ιστορία, και τα αίτια του πολέμου.
  • Από τον τρόπο που συντέθηκε το έργο βγαίνει το «Θουκυδίδειο ζήτημα»: το έγραψε σταδιακά, καθώς γίνονταν τα γεγονότα, ή το συνέθεσε μετά το 404 π.Χ., βλέποντας τον πόλεμο ως έναν ενιαίο.

Γλώσσα και ύφος

  • Γράφει σε πρώιμη αττική διάλεκτο με ιωνικά στοιχεία, όπως «σσ» αντί για «ττ» (θάλασσα αντί για θάλαττα) και «ξύν» αντί για «σύν».
  • Πυκνόςκαισύντομοςλόγος,μεπολλάαφηρημέναουσιαστικά,αντιθέσειςκαιασυμμετρίες.
  • Χρήση ουδετέρων αντί για επίρρημα.
  • Σύνθετα ρήματα
  • Επισώρευση αιτιολογικών προτάσεων.

Ξενοφών: σχεδιάγραμμα εισαγωγής

Ζωή

  • Ξενοφών Γρύλλου Έρχιεύς: γιος του Γρύλλου, από τον δήμο Έρχια της Αττικής. Γεννήθηκε περίπου το 430 π.Χ.
  • Καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια, ήταν ιππέας και υπήρξε μαθητής του Σωκράτη, από τον οποίο επηρεάστηκε βαθιά.
  • Το 401 π.Χ. συμμετείχε στην εκστρατεία του Κύρου του Νεότερου εναντίον του αδελφού του, Αρταξέρξη Β΄, βασιλιά της Περσίας. Μετά τον θάνατο του Κύρου, συμμετείχε στην οργάνωση και την καθοδήγηση της επιστροφής των Μυρίων.
  • Συνεργάστηκε με τους Σπαρτιάτες και τον βασιλιά τους Αγησίλαο, που αποτέλεσε πρότυπό του, για αυτό η Αθήνα τον εξόρισε.
  • Οι Σπαρτιάτες του πρόσφεραν προξενία , δηλαδή άδεια διαμονής στη Σπάρτη και πολύ σύντομα του παραχώρησαν κτήμα στον Σκιλλούντα, κοντά στην Ολυμπία, όπου έζησε και έγραψε για αρκετά χρόνια. Μετά τη μάχη των Λεύκτρων (371 π.Χ.) εγκατέλειψε την περιοχή και εγκαταστάθηκε στην Κόρινθο.
  • Αργότερα η εξορία του ήρθη. Ο γιος του, ο Γρύλλος, πέθανε πολεμώντας στο πλευρό των Αθηναίων στη μάχη της Μαντίνειας (362 π.Χ.). Ο Ξενοφών πέθανε λίγο μετά το 355 π.Χ.

Ιδέες

  • Θρησκευτικότητα. Πιστεύει ότι οι θεοί επεμβαίνουν στα ανθρώπινα και τιμωρούν την ασέβεια.
  • Πρότυπα: Ο Σωκράτης για το πρότυπα ζωής του και ο Αγησίλαος για τα ηγετικά του προσόντα και την απλότητα της συμπεριφοράς του.
  • Ηθική διάθεση. Προβάλλει παραδείγματα αρετής, μέσα από τη ζωή εξεχόντων ανθρώπων.
  • Ο ιδανικός ηγέτης. Τον ενδιαφέρει η προσωπικότητα του ηγέτη και η ικανότητα του να κερδίζει την εμπιστοσύνη και την υπακοή των άλλων.
  • Θαυμασμός για τη Σπάρτη. Για αυτό κατηγορείται ότι στα Ελληνικά δεν είναι πάντα αμερόληπτος και ότι παραλείπει σημαντικά γεγονότα.
  • Απλό ύφος. Γράφει καθαρή, απλή αττική. Για τη γλυκύτητα του λόγου του ονομάστηκε «Αττική μέλισσα».

Έργο

Έγραψε πολλά και διαφορετικά έργα. Αυτή η ιδέα στους μαθητές διευκολύνει την απομνημόνευση:

Ομάδα

Έργα

Ιστορικά

Ελληνικά, Κύρου Ανάβασις, Αγησίλαος

Σωκρατικά

Απομνημονεύματα, Απολογία Σωκράτους, Συμπόσιον, Οικονομικός

Πολιτικά

Κύρου Παιδεία, Λακεδαιμονίων Πολιτεία, Ιέρων, Πόροι

Τεχνικά

Ιππαρχικός, Περί ἱππικῆς, Κυνηγετικός

Τα Ελληνικά αποτελούνται από επτά βιβλία και συνεχίζουν την ιστορική αφήγηση από το 411 π.Χ., όπου διακόπτεται το έργο του Θουκυδίδη, έως τη μάχη της Μαντίνειας το 362 π.Χ.

Θουκυδίδης – Ξενοφών: Συγκριτικός πίνακας

Σημείο σύγκρισης

Θουκυδίδης

Ξενοφών

Κύριο ιστορικό έργο

Ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου

Ελληνικά

Χρονική περίοδος έργου

431–411 π.Χ. (η αφήγηση διακόπτεται στο 411 π.Χ.)

411–362 π.Χ.

Έκταση έργου

8 βιβλία· το έργο έμεινε ανολοκλήρωτο

7 βιβλία στα Ελληνικά

Σκοπός της ιστορικής συγγραφής

Διαχρονική γνώση για την ανθρώπινη συμπεριφορά και τα πολιτικά γεγονότα: «κτῆμα ἐς αἰεί»

Συχνά προβάλλει διδακτικά και ηθικά παραδείγματα μέσα από τα γεγονότα και τις πράξεις των ανθρώπων

Ερμηνεία γεγονότων

Έμφαση στα ανθρώπινα κίνητρα, στα συμφέροντα και στις πολιτικές αιτίες

Αναδεικνύεται περισσότερο η θρησκευτική διάσταση και η πίστη στην παρέμβαση των θεών

Έρευνα και αξιολόγηση πληροφοριών

Συστηματική έρευνα, έλεγχος και διασταύρωση πληροφοριών

Η αφήγησή του έχει επικριθεί για επιλεκτικότητα και παραλείψεις

Αντικειμενικότητα

Επιδιώκει την ακρίβεια και την αξιόπιστη παρουσίαση των γεγονότων

Η στάση του απέναντι στη Σπάρτη έχει οδηγήσει σε κριτική για τη μεροληψία του σε ορισμένα σημεία

Περιγραφή γεγονότων

Αναλυτική παρουσίαση με έμφαση στα αίτια και στην πολιτική ερμηνεία

Συχνά πιο αφηγηματική παρουσίαση, με διαφορετικό βαθμό ανάπτυξης των γεγονότων

Γλώσσα και ύφος

Πυκνό, σύνθετο και απαιτητικό ύφος· αφηρημένες έννοιες και αντιθέσεις

Σαφέστερο, απλούστερο και πιο κατανοητό ύφος

Ερωτήσεις εισαγωγής με σύντομες απαντήσεις

Δοκίμασε να απαντήσεις μόνος σου και μετά έλεγξε την απάντησή σου.

1. Να αντιστοιχίσετε καθεμία νεοελληνική λέξη της στήλης Α με την ετυμολογικά συγγενή της αρχαιοελληνική λέξη της στήλης Β. Δύο λέξεις στη στήλη Α περισσεύουν. (άσκηση από το Θ.74-75)

Α                                                                 Β

  1. πρόβατο                                        α. ἐπιγιγνομένῃ
  2. γονιός                                            β. στρατηγὸς
  3. διαγωγή                                         γ. ναυσὶ
  4. επινόηση                                       δ. ξύμβασιν
  5. πιστός                                           ε. πείθει
  6. πιθάρι
  7. επίνειο

2. Να βρείτε στο κείμενο που σας δίνεται μία ετυμολογικά συγγενή λέξη για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις της Νέας Ελληνικής: παράλειψη, παραπομπή, διεύθυνση, πίστη, κατάθεση.  (άσκηση από το Θ.71-72)

3. Να βρείτε στο κείμενο που σας δίνεται μία ετυμολογικά συγγενή λέξη για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις της Νέας Ελληνικής: διαπόμπευση, σύμπραξη, συμφορά, σύλληψη, αποικία.  (άσκηση από το Θ.71-72)

4. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου της Νέας Ελληνικής με ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) του ρήματος ἔφυγον, ώστε να ολοκληρωθεί ορθά το νόημά τους: (άσκηση από το Ξ.1-2)

  • Οι ληστές βρήκαν έξοδο ……………… από την τράπεζα, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από κανέναν.
  • Για την …………………………….. επεισοδίων ο αγώνας πραγματοποιήθηκε χωρίς θεατές.
  • Το ………………. ζήτημα είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα σε παγκόσμιο επίπεδο.
  • Προσφέρει συχνά εθελοντική βοήθεια σε ένα ………………….. ζώων της περιοχής της.
  • Δεν μου μιλά καθόλου, με ………………………………συνεχώς.

5. Να αντιστοιχίσετε καθεμία αρχαιοελληνική λέξη της στήλης Α με την ετυμολογικά συγγενή της νεοελληνική λέξη της στήλης Β. Δύο λέξεις στη στήλη Β περισσεύουν. (άσκηση από το Ξ.1-2) 

Α                                                                                       Β

  1. ὑπεδέχοντο                                                        α. απόγονος
  2. ἐγένοντο                                                             β. προάστιο
  3. ἴδοι                                                                      γ. κατάληψη
  4. ἄστυ                                                                    δ. παράλειψη
  5. Καταλιπὼν                                                         ε. οραματιστής                                                                                                                                   ζ. υπόδειγμα

                                                                                η. αποδεκτός

 

Συχνές ερωτήσεις

Εξετάζεται η Εισαγωγή στα Αρχαία Α’ Λυκείου;

Ναι. Το 2026-2027 είναι μέσα στην εξεταστέα ύλη το Κεφάλαιο Β’ της Εισαγωγής (Θουκυδίδης) και το Κεφάλαιο Γ’ (Ξενοφών).

Από ποιον ιστορικό ξεκινά η διδασκαλία;

Από τον Θουκυδίδη. Ο Ξενοφών ακολουθεί, γιατί τα Ελληνικά συνεχίζουν χρονικά το έργο του Θουκυδίδη.

Χρειάζεται να μάθω χρονολογίες;

Τις βασικές ναι: 431 και 404 π.Χ. (αρχή και τέλος του πολέμου), 424 π.Χ. (Αμφίπολη), 411 π.Χ. (εκεί που σταματά ο Θουκυδίδης) και 362 π.Χ. (τέλος των Ελληνικών). Από αυτές μπορείς να ανασυνθέσεις τα υπόλοιπα.

Θέλεις βοήθεια με τα Αρχαία;

Τα Αρχαία είναι ένα από τα μαθήματα του προγράμματος του CEARS+ για την Α’ Λυκείου. Δες πώς οργανώνεται το φροντιστήριο στην Α’ Λυκείου και επικοινώνησε μαζί μας για να δεις ποιο τμήμα σου ταιριάζει.

Share on:
Φυσική Κατεύθυνσης (Προσανατολισμού) Β' Λυκείου: Ύλη 2026-2027

Διαβάστε επίσης

Thumb
Εισαγωγή Θουκυδίδη & Ξενοφώντα Α’ Λυκείου: Σχεδιάγραμμα
12 Νοέ, 2026
Thumb
Φυσική Κατεύθυνσης (Προσανατολισμού) Β’ Λυκείου: Ύλη 2026-2027
08 Νοέ, 2026
Thumb
Ύλη Χημείας Γ’ Λυκείου 2026-2027: Τι Διδάσκεται
04 Νοέ, 2026
Thumb
Χημεία Γ’ Λυκείου 2026-2027: Πλήρης Οδηγός
31 Οκτ, 2026
logo_cears+ 100_79

Τηλ: +30 2610 240 831
Email: info@cearsplus.edu.gr

CEARS+

  • Επικοινωνία
  • Τιμολογιακή Πολιτική
  • Συχνές Ερωτήσεις
  • Πολιτική Απορρήτου
Μέλος του Εκπαιδευτικού Ομίλου CEARS
Copyright 2024 CEARS+ | All Rights Reserved
CEARS+CEARS+
Sign inSign up

Sign in

Don’t have an account? Sign up
Lost your password?

Sign up

Already have an account? Sign in